Anakronizm Hakkında Bilgi

Anakronizm Nedir? : değişik çağları birbirine karıştırma, bir vakaın çağı ile ilgili yanılma; örnek olarak Fatih’in Papa’yla telefonla görüştürülmesi bir anakronizmdir.

 

Anakronizm adı Yunancadan gelir. Yunanca “ana” geri manasına “khronos” vakit anlamında gelir; sözcüğün tam manası da “zamanda gerilik, zamanın geriye akması” olarak verilir.

TDK Güncel Sözlük’te kelime “Tarih Yanılgısı” olarak geçmektedir. Ana  Britanica Ansiklopedisindeyse “ kronolojik ilişkinin isteyerek veya bilmeden dikkate darılmaması veya değiştirilmesi” olarak tanımlanır. Bu anlamın Türkçe bir terim ismi yoktur ama Sabah gazetesi yazarı Emre Aköz, bu soruna bir çözüm olması maksadıyla bir köşe yazısını bu adlandırma sorununa değinmiş, terim tavsiye edilerinde bulunan okurlarının terim tavsiye edilerini köşesinde göstermiştir. En sonunda da kendisi de bu terim için “zaman bozum” önerisini getirmiştir. Yalnız halen TDK terimler hafızasında Anakronizme Türkçe bir terim yerleştirilememiştir.

Anakronizm En Çok Tarih, Edebiyat ve Sanat Yapıtlarında Görülür…

Anakronizm, bir sanat akımı deyildir; yazılan makalelere baktığımızda bunun genellikle yanlış bir kullanım olarak değerlendirildiğini görüyoruz. Bu bakımdan da özellikle tarihi metinlerde kurgunun sağlam yapılmaması olarak da değerlendirilebilir. Nitekim son günlerde çekilen ve konusunu tarihten alan diziyle filmlerin fazla olması ve bu film veya dizilerde tarihi hataların fazla olması bu konuyu yeniden gündeme getirmiştir.

Anakronizm konusunu tarihten alan çağdaş dizi ve film alanında  verilen yapıtlarda çok sık görülür. Özellikle bu durum bir hata olarak değerlendirilir. Son zamanların en fazla tartışılan dizisi olan “Muhteşem Yüzyıl” için bu hatalar üstüne onlarca makale yazılmıştır. Muhteşem Yüzyıl dizisinde en fazla tartışılan hatalar şunlardır:

  • 15.yy’da geçen vakalarda o zamanlar Diyar-ı Bekir olan şehrin şimdiki ismi olan “ Diyarbakır” diye bahsedilmesi
  • Sarayda domates doğranması (Domates Amerika’nın keşfiyle bulundu ve Osmanlı mutfağına 1835 yılından sonra girdi)
  • Osmanlılarda Abdülmecid zamanına kadar masa yoktu. Adı geçen dizide Pargalı İbrahim’in evinde yemek masası vardı ve kendisi de sürekli masada çalışıyordu.
  • Osmanlılarda parke kullanılmıyordu; zaten parke ilk 17. yy’da 1684 senesinde Fransa’da ilk kez ortaya çıktı. 15. yüzyılda Osmanlılarda olmasının olanağı yoktu.

Anakronizm resim sanatında da sık sık hatalara neden oluyor. Resim sanatında oluşturulan bu durumların kasten mi yoksa bilmeden mi oluşturulduğu halen bilinmiyor; çünkü bahsi geçen ressamlardan birçoğu yaşama gözlerini kapatmışlardır. Kimi  düşünürlere göre o vakitde olmayan nesneler, resmedilerek o nesneye ilgi çekilmek istenmiştir. Ana  Britanica Ansiklopedisinde bu duruma şu açıklamayı getirmektedir: “Anakronizm, değişik dönemlerle has farklı düşünce ve hayat biçimlerinin göz önünde tutulmamasından veya tarihsel gerçeklerin bilinememesinden kaynaklanır”. Anakronizm görünen bazı resimler şöyledir:

  • Raffaeollo tablolarında bu duruma sık sık rastlanır.
  • 14. – 18.yy arasında hüküm devam eden Barok dönemi ressamı olan Cesare Gennari’nin “Orfe o“ isimli tablosunda keman kullanılması ki bu tablo Yunan tarihini ele alıyordu ve ele aldığı dönemde keman olmamalıydı.
  • Yine garip bir örnek ki Leonardo da Vinci’nin meşhur resimlerinden olan “Son Akşam Yemeği” isimli tablosunda Havariler’in portakal yemesidir. Oysaki tablo 1498 senesinde yapılmıştı ve o zamanlar o dönemde o yerde portakal halen bilinmiyordu.
  • Ulusların dini kimliklerinin de önce kendi ulusları ile şekillendirildiği ortadadır. Birçok Meryem Ana tablosunda Meryem Ana farklı ulusların bayanlarının kılığındadır. Flaman ressamlar Meryem Ana’yı güzel bir Flaman bayanı gibi resmeder. Fransız ressam Fouquet, Meryem Ana resminde Meryem Ana’yı Germen tiplerine benzetir. Alman ressam Dührer’in resimlerinde Meryem Ana bir Alman güzelidir. Bu örnekler daha da çoğaltılabilir. (Nihad Sami Banarlı; Edebiyat Sohbetleri, Bölüm : Resim ve Milliyet; İstanbul 2007, Kubbealtı Neşriyat)

Anakronizm, tiyatrolarda da  çok sık rastlanan bir durumdur. Elbette şimdiki  oyunlardan kısaca tarihi oyunlardan bahsediyoruz. Lakin bazan de eski dönemde yazılan bir oyun aynen bugün oynanmak istendiğinde anakronizm görülebiliyor. Örneğin Shakspeare’in Julius Caesar aldı oyununda başrol oyuncunun kolunda bir saatin olması buna örnek gösterilebilir. Sanıyoruz ki bu durum bir nesneye ilgi çekmekten ziyade bir “hata” olarak nitelendirilmeli. Büyük İskender aslen bir Makedon olmasına karşın Fransız sahnelerinde – ta ki Voltaire gelene kadar – hep Fransız kralı XVI. Louis giysileri içerisinde görülmüştür mesela.

Anakronizm, tarih konulu filmlerin çağdaş hayatta yeniden kurgulanmasıyla de ortaya çıkar. Yapımcılar veya bu kurgucular, tarih bilgisi eksikliğinden, bilimsel tarih yaklaşımının yoksunluğundan veya düşünce – yaklaşım tutumları ön plana tutulmadığından kaynaklı olarak anakronist hatalar yapabilmektedirler. Örneğin çok meşhur bir örnektir; Cecil B. De Mile’nin “On Emir” filminde firavunun emrinde olan figüranlar tenis ayakkabısı giymişlerdi.

Ders Kitaplarında Yapılan Anakronizm Daha Tehlikeli…

Yukarıda bahsedilen sanat ve edebiyat dalları idi. Aslına bakarsak bunları zaten belli bir yaşın üstündeki insanoğlu takip ettikleri  ve bunların öğretici bir yanı olmadığı yalnızca sanatsal bir hata olarak kabul edilip sineye çekilebilir. Ama şayet anakronizm ilkokul ve ortaokul seviyesindeki tarih kitaplarına yansıyarak öğretim durumuna geçerse?..

Çanakkale 18 Mart Üniversitesi’nde öğretim görevlisi olan Yrd. Doç. Dr. İbrahim Hakkı Öztürk bu konuyu “Tarih Öğretiminde Anakronizm Sorunu: Sosyal Bilgiler ve Tarih Ders Kitaplarındaki Kurgusal Metinler Üzerine Bir İnceleme” isimli makalesinde işlemişti. Sosyal Bilimler Eğitimi Araştırma Dergisi’nin 2.2012 tarihindeki sayısında çıkan bu yazıya web üstünde de erişilebilir ve meraklılarının okuması tavsiye edilir.

İbrahim Hakkı Öztürk, bir araştırma yapma ihtiyacı hissetmiş ve kitap sayısını sınırlı tutarak 2009 – 2010 eğitim – öğretim yıllarında İlköğretim 6. ve 7. sınıf sosyal bilgiler , ortaöğretim 9. ve 10. sınıf tarih dersleri olmak üzere toplam dört kitabı araştırmasının  malzemesi yapmış. Varmak istediği sonuç geniş çaplı bir durum değerlendirmesi yapmak yerine konuyu derinlemesine irdelemek olduğundan dört kitap ile sınırlı tutmuş araştırmasını. Buna anakronizmi dört yönünden de bir değerlendirme yapmıştır. Oldukça hoş ve etkili bir çalışmadır ki meraklısına okumasını tavsiye edilir.

Anakronizm Her Zaman Hata Değildir; Bazen İroni için de Kullanılır…

Sanatçıların yaptıkları anakronizm de  tanım yaparken bu hataların bazan kasten bazan de kasıtlı olmadan  yapılabileceğini söylemiştik.  Yukarıda bilinmeden yapılan anakronizmden dile getirtik; şimdiyse kasten yapılanlardan bahsedeceğiz.

Sanatçı komik bir yergi veya ironi yapmak maksadıyla Anakronizmi kullanabilir.  Elbette maksadı başka bir etki yaratmak da olabilir ama en fazla ironide ve kara mizahta bu duruma sık rastlanır.  Bu halde sanatçı içerisinde bulunduğu toplumun geleneklerini, göreneklerini veya adetlerini kendi milletinin veya başka bir milletin adaletleri, gelenekleriyle karşılaştırabilir. Buna ilgi çekmek için de Anakronizmden yararlanabilir. Bu şekilde de hem bu günü hem de dünü ilgi çekici bir şekilde aynı anda kıyaslayabilir.  Sanatçının ilgilendiği sanat dalı farklı olabilir; ama her dalda bu tip bir  anakronizme rastlanabilir.  Edebiyat alanında buna Mark Twain “Kral Arthur’un Sarayında Bir Amerikalı” (A Connecticut Yankee King Arthur’s Court) isimli bir kitap yazmıştır. Bu kitabında Amerikalı olgusu yokken Kral Arthur’un sarayındaki bir Amerikalıyı işler. Resim alanındaysa James Ensor; Hz. İsa’yı Brüksel’e girerken tasvir etmiştir. Türkiye’de Ata Demirer’in yapımcılığını üstlendiği “ Osmanlı Cumhuriyeti” bu duruma örnek olabilir.


Anakronizm Hakkında Bilgi (Ek Bilgiler)

Anakronizm Hakkında Bilgi anakronik bir kronik ne demek, anakronizm tdk, anakronizm senkronizm, anakronizm felsefe, diyokronizm, tarih öğretiminde anakronizm, anakronizm pdf, historizm

  • Anakronizm . , özgür ansiklopedi. Şuraya atla: kullan, ara.  Emre Aköz, herhangi bir şeyin, kasıtlı veya kasıtsız olarak, başka bir tarihe taşınması demek olan ve bilgi
  • ANAKRONIZM (türkçe) ingilizcesi. 1. n. anachronism. 2. assigning of a person or event to the wrong time period.  Nasrettin Hoca’nın Timur ile ilgili fıkraları gibi.
  • size daha iyi hizmet sunmak için ekşi'de çerezler kullanıyoruz. ekşi'yi kullanarak çerezlere izin vermektesiniz. daha fazla bilgi ×.
  • Öğretiminde Anakronizm Sorunu: Sosyal Bilgiler ve Tarih Ders Kitaplarındaki Kurgusal Metinler Üzerine Bir İnceleme”, Sosyal Bilgiler Araştırma Dergisi, 2012:2(1), s.37 58.
  • Anakronizm ile ilgili sözler cümleler bulmaca kısaca Anakronizm anlamı tanımı açılımı Anakronizm hakkında bilgiler resimleri Anakronizm sözleri yazıları kelimesinin
  • Anakronizm Nedir . 05 Kasım 2016 Öğrenciye Bilgiler Leave a comment.  Raffaello’nun tablolarında ve Shakespeare’ in oyunlarında anakronizme çok rastlanır.
  • anakronizm nedir , anakronizm ne demek? anakronizm . Tarih yanılgısı. Anachronism, assigning of a person or event to the wrong time period, something that is obsolete or out
  • Resim Ekle Dosya Ekle Video Ekle Soru Sor Bilgi Ekle anakronizm : meydana geliş tarihi kesin olarak bilinen bir olayı yaşadığı zaman belli olan  Dosya Hakkında Bilgi . Gönder.

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir