Anlatım Bozuklukları Örnek Cümleler ve Açıklamaları

Anlatım bozukluğu aslında yazıda olmayan ismi üstünde anlatımlarda olan bir sıkıntıdır. Bu bakımdan daha çok duymakla âşina olacağımız bir vakadır ama biz bu yazıda enazından anlatım bozukluğunun ne olduğundan haberdar edeceğiz…

Anlama bağlı anlatım bozukluğunun temelinde, sözcüğün yanlış manada ve yerde kullanılması vardır. Bunu şu nedenle söylüyoruz:

Sözcükler yapı ve mana olmak üzere iki grupta incelenir. Yapı, dil bilgisi konularına girer, sözcüğün ek alıp almaması almışsa  hangi ekleri aldığıyla ilgilenir. Anlam ise daha geniş bir konudur. Sözcüğün zamanla uğradığı anlam değişimlerini, o değişimlerin nasıl oluştuğunu ve o anlamlara göre cümlenin nasıl kurulması gerektiğini anlatır. Anlatım bozukluğu, sözcüğün iki grubunda da olabilir. Yani kelimesi anlamsal olarak yeri olmayan bir yere koyabilir veya uyumlu olmayan başka bir anlamla birlikte kullanmaya çalışırız. İşte bu anlama bağlı anlatım bozukluğudur.

Tüm dil bilgisi kitaplarında olduğu gibi önce anlamsal anlatım bozukluğunun neler olduğunu listeleyeceğiz:

  1. Gereksiz kelime kullanılması
  2. Anlam bakımından birbiriyle çelişen ifadelerin aynı cümlede bulunması
  3. Sözcüğün anlamca cümleye uymaması
  4. Sözcüğün cümlede yanlış yerde kullanılması
  5. Cümlede mantık hatasının olması
  6. Deyimin yanlış manada kullanılması
  7. Noktalama işaretlerinin hatalı kullanılması

İletişimde önemli olan duru ve açık olmaktadır. Eğer, duru ve açık bir iletişim bahis konusu deyilse burda bir anlatım bozukluğu vardır.  Yukarıda  sayılan yedi madde de anlamsal olarak cümleyi etkiler. Bu bakımdan anlatım bozukluğu oluşturur. Şimdi bu maddeleri ayrı ayrı inceleyelim.

Gereksiz Sözcük Kullanılması

Gereksiz kelime kullanımı, cümle içerisinde aynı anlama gelen iki sözcüğün yan yana kullanılmasıdır. Bu durum öncelikle dilde az çaba  yasasını ihlaldir. Dil, az çabayla çok şey anlatma durumudur çünkü.

Gereksiz kelime kullanımının asıl sebebi vurgulanmak istenen sözcüklerdir ama vurgunun aşırıya kaçması lüzumsuz sözcük kullanımıdır.

Örneklersek: Daha halen gelmedi paşamız okuluna.

Görüldüğü gibi “daha” ve “henüz” kavramları aynı anlamları temsil eder. İkisi de gerçekleşmemiş bir vaka için kullandığımız edatlardır. Bu cümle ya “daha” ya “henüz” anlamı atılmalıdır.

Gereksiz kelime kullanımı, genellikle zaman bildiren edatlarda çok sık rastlanır. Ayrıca yabancı kökenli sözcüklerle aynı anlama gelen Türkçe sözcüklerin bir araya gelmesi de sık görülen anlatım bozukluğudur:

Örneklersek : Annesi çocuğuna çok fazla ögüt çok fazla nasihat veriyordu.

Yukarıdaki örnekte “nasihat”, “öğüt” kelimesinin Arapça karşılığıdır. İkisi de “ bir kişiyle hayat tecrübesini paylaşıp ona kendi yaşamı hakkında tavsiyeler” vermek manasındadır. Dolayısı ile birisinin seçilmesi ve cümlenin o şekilde yeniden kullanılması gereklidir.

Anlam Bakımından Birbiriyle Çelişen İfadelerin Aynı Cümlede Bulunması

Cümlede oluşturduğumuz manasın tam aksini anlatan bir ifade kullanmak anlatım bozukluğuna yol açar.  Cümle, şayet “ama, fakat, lakin, bilahare, sadece, yalnız ” gibi mana değiştirici bir edat içermiyorsa cümlenin bir manasının olması gerekir.  Eğer cümlede, mana akışını bozan bir durum var ise bu anlatım bozukluğudur.

Örneklersek : Burayı katiyetle bilmiyor olabilir.

Şimdi, cümlenin bir katiyet mi yoksa olasılık anlamı mı taşıdığını bilemiyoruz.  Yüklem ihtimal bildiriyor edat ise ihtimal bildirmiyor. O vakit cümlenin manası iki şekilden biriyle oluşturulmalıdır :

a. Burayı katiyetle bilmiyor. ( katiyet , kati olmak )

b. Burayı bilmiyor olabilir. ( olasılık )

Başka bir örnek verelim:

  • Ben sana kısa ve detaylı bir yazı yaz dedim.

a. Ben sana kısa bir yaz dedim.

b. Ben sana detaylı bir yazı yaz dedim.

  • Bana gün aşırı, aşağı yukarı her gün uğrar.

a. Bana gün aşırı uğrar.

b. Bana aşağı yukarı her gün uğrar.

  • Tabiki de bu yazıyı onun yazma olasılığı var.

a. Tabiki ki bu yazıyı o yazdı.

b. Bu yazıyı onun yazma olasılığı var.

Sözcüğün Anlamca Cümleye Uymaması

Bazı ifadeler, yazılış bakımından biribirlerine çok benzer. Hatta bu kategoride kullanacağımız kelimeler genellikle yakın manalıdır ama cümle kurmak söylediğimizde her yakın manalıyı aynı cümlede kullanmamız doğru olmayacaktır.

Örneklerle daha iyi açıklarız sanırım:

Yanlış : Bu armağan benim mutlu olmama yol açtı.

Doğru : Bu armağan benim mutlu olmamı sağladı.

Yanlış : Size özel bir durum deyil bu davranış, herkese karşılık tutumumuz budur.

Doğru:  Size has bir durum deyil bu davranış, herkes için tutumumuz budur.

Yanlış :  Karı koca içerisinde kavgalar kesinlikle olacaktır. Müsterih olmayı öğreniniz.

Doğru : Karı koca arasında kavgalar kesinlikle olacaktır. Müsterih olmayı öğreniniz.

Sözcüğün Cümlede Yanlış Yerde Kullanılması

Bu kullanımların çoğunluğunda söz öbekleriyle ilgili bir problemli vardır. Söz öbeklerinin doğru kurulaması yüzünden cümlede verilmek istenen mesaj karşıdaki kişiye yanlış olarak gider. Bu anlatım bozukluğunda eksiklik deyil yanlışlık vardır.

Söz öbeklerinden kastımız farklı türdeki sözcüklerin oluşturduğu söz gruplarıdır. Bu gruplar :

İsim + isim = İsim tamlaması

Sıfat + isim = sıfat tamlaması

Sıfat fiil + isim = sıfat fiil öbeği

Zarf + zarf  = zarf öbeği

Zarf + sıfat = zarf öbeği

Zarf + fiil = zarf öbeği

Zarf + isim = zarf öbeği şeklindedir. Bu gruplarda özellikle sıfatların ve zarfların yanlış yerde kullanılması anlatım bozukluğuna neden olabilir.

Örnek

 

Yanlış :  Ağrısız kulak delinir.

Doğru : Kulak, sızısız delinir.

Burada verilmek istenen mesaj kulağın acı verilmeden delineceğidir ama “ağrısız kulak delinir” denildiğinde kulağın sızısız olduğu uzlaşılır, oysa ki ağrısız olan delme işlemidir. Bu, çok sık kullanılan bir hatadır.

Yanlış : Tam yerleri silmişti  ki telefonu çaldı.

Doğru : Yerleri tam silmişti ki telefonu çaldı.

Yukarıdaki örnekte “tam” bir vakit zarfı olarak “silmek” eylemini karşılamalı diğer durumda adı niteleyip sıfat olduğunda “Tam yer” gibi manasız bir tamlama ortaya çıkmaktadır.

Yanlış: Alkollü araç sürmek canınızı tehlikeye atmak demektir.

Doğru : Arabayı alkollü sürmek canınızı tehlikeye atmak demektir.

Burada “alkollü” sözcüğü önemlidir. Eğer alkollü, araç sözcüğünün önüne gelirse araç sözcüğünü niteleyen bir sıfat olur ve “alkollü araç” gibi manasız bir tamlama ortaya çıkar. Bu durum da anlatım bozukluğuna yol açar.

Cümlede Mantık Hatasının Olması

Bu tür anlatım bozukluklarında sözcüğün yanlış yerde olması, eksik olması deyildir mesele, cümlenin tamamında olan tutarsızlıktır. Bu, vakaların sıralama hatasından kaynaklanmaktadır. Mantıken vakalar, neden – sonuç ilişkisi içerisinde kurulur. Bir neden, başka bir vakaın sonucundan doğar. Bunun tam tersi olursa kısaca sonuç önce, o sonucu sağlayan neden sonra verilirse, anlatımda mantık hatası meydana gelir.

 

Örneklersek:

Yanlış : Dikkat etmezsen bir ay deyil bir sene bile geçiremezsin bu bedende.

Burada zamanın yanlış sıralanması vardır. ilk bakışta sorun yok gibi görünse de dikkatli bakılınca “ay” anlamının “yıl” anlamından daha küçük olduğunu ve bu bakımdan “yıl” anlamının “ay” anlamından önce geleceğini görebiliriz. Yani doğru cümle şöyle olmalıdır.

Doğrusu : Dikkat etmezsen bir sene değil bir ay bile geçiremezsin bu bedende.

Bir örnek daha verelim:

Yanlış : Bırakın dikiş dikmeyi elbise bile dikemez bu kız kurusu.

Doğrusu :  Bırakın elbise dikmeyi dikiş bile dikemez bu kız kurusu.

Deyimin Yanlış Anlamda Kullanılması

Deyimler doğru ve açık bir anlatım için en kestirme yoldur. Bir deyimin özelliği, az sözle çok şey ifade etmektir. Bu bakımdan da deyimler cümlede sıkılıkla kullanılır; ama deyimin manasının yanlış kullanılması bir çok hataya yol açar. Bu hatalı kullanımlar genellikle en az bir aynı söz gurubuyla kurulmuş ama farklı mana taşıyan söz gruplarıdır.

Örnek:

Babasının eve erken geleceğini öğrenince mutluluktan etekleri tutuştu.

Yukarıdaki örnekte etekleri tutuşmak deyimi, korku ve panik duygularını dile getirir. Bu cümlede “sevinçten” ifadesi olmasaydı bu deyim bize bir mana ifade edebilirdi ama cümlenin tamamında mana bütünlüğü aradığımıza göre mana bütünlüğü de mutlu olmak durumuysa o vakit deyimin doğrusu : Etekleri zil çalmak olacaktır.

Şöyle ki;

Babasının eve erken geleceğini öğrenince mutluluktan etekleri zil çaldı.

Birbirine çok yakın söz gruplarından oluşmuş deyimler vardır. Bunlar yazımda da anlatım da biribirlerine çok sık karıştırılır.

Örnek: Seninle başa başa görüşmem gerek.

Bu cümlede “başa baş” ifadesi beraberlik, denklik manasındadır. Bu durumda cümlenin genel ifadesine uymamaktır. Doğru deyim şöyle olmalıdır:

Seninle baş başa görüşmem gerek.

Görüldüğü gibi “başa baş” ve “baş başa” ifadeleri aynı sözcüklerle yapılan ama farklı anlama gelen deyimlerdir. Bu bakımdan cümlede kullanımlarına en fazla dikkat edilmesi gereken, gözden en çabuk kaçan deyim gruplarıdır.

Deyimin yanlış yerde kullanılmasına bağlı anlatım bozukluğu yapmamak için deyimleri ve anlamlarını çok iyi bilmemiz gerekir  yoksa anlatım bozukluğunun yapılması ama en kötüsü bunun farkına varılmaması işten bile deyildir.

Noktalama İşaretlerinin Hatalı Kullanılması

Dil bilgisinde “adlaşmış sıfat” diye bir yapı vardır. Bu yapı, normalde “sıfat + isim” ya da “sıfat fiil + isim” kısaca “niteleyen + nitelenen” şeklindeki yapıların indirgenmesidir.

Örnek

1. Yaşlı insanoğlu grubun “sıfat + isim” sözcüklerinden oluşan sıfat tamlamasıdır. Tamlamanın sıfat kısmına isim  çekimlerinden çoğul ekini getirdiğimizde artık sıfat tamlamasının isim kısmına ihtiyacımız kalmayacaktır : Yaşlılar.

2. Aynı  durum sıfat fiil grupları için de geçerlidir. Sıfat fiil eki atılmadan ona eklenen doğru isim çekim eki tamlamayı indirgeyecektir : Yaşlanan insanoğlu < yaşlananlar

Dil bilgisinde “O”, hem işaret hem de şahıs zamiri yerine kullanılır.  “O”, şayet insanı, hayvanı veya bitkiyi işaret ederse işaret sıfatıdır, “o” şayet bir ismin yerine kullanılırsa kişi / işaret zamiridir. Örneklersek :

O çocuk benim topumu aldı. > İşaret sıfatı

O, benim topumu aldı. > Kişi Zamiri

O yukarı götürülecek. > İşaret zamiri

Bu gurubun anlatım bozukluğuysa virgül kullanımıdır. Virgülün yanlış yere kullanılması cümlede özneyi ayırmamızı zorlaştırır. Bu durum da en fazla adlaşmış sıfat ve zamir grubunda görülür. Örneklersek :

Yanlış : Çocuk hekime  gülen gözlerle baktı.

Doğru : Çocuk, hekime gülen gözlerle baktı.

*

Yanlış : O bayanı sevdiğini anladı.

Doğru : O, bayanı sevdiğini anladı.

*

Yanlış : Şu insanlığın son kalan umudu.

Doğru :  Şu, insanlığın son kalan umudu.

Virgül, genellikle cümlede unsur ayırıcı konumdadır. Burada da özne ayırıcı konumda kullanılmıştır, bu işlevi bakımından herhangi bir yanlışlıkta cümlenin iletilmek istenen mesajını tamamiyle bozmaktadır.

ANLAMA BAĞLI ANLATIM BOZUKLUĞU İÇİN ALIŞTIRMALAR

Bu alıştırmalar yirmi bir adettir ve hepsinde yukarda anlatılan anlatım bozukluklarından enaz birisi vardır. Yapılması gereken o anlatım bozukluklarını düzeltmektir. Alıştırmanın maksadı da verilen anlatım bozukluklarını bulmanız sağlanarak anlatım bozukluklarını daha iyi kavramanızı sağlamaktır.

  1. İnsan çok olarak sevimli olabilir ama şu çocuk bunu anlayacak yaşta deyil.
  2. Herkese söz söyler herkesin davranışına bir kulp takar, etliye sütlüye karışmazdı.
  3. Bu hastalık ölüme ayrıca Allah korusun felce bile yol açarmış dedi doktor.
  4. O kadar sinirliydi ki burnundan tütüyordu.
  5. Senin sözlerine güvenmediğim için bu riski dikkate alamıyorum.
  6. Yeni mutfaktan çıkmıştı ama bana kahvaltı hazırladı.
  7. Aradığınız her hırdavat burda bulunur.
  8. Biz katiyetle bu yoldan dönmeyiz.
  9. Tam şu vakitte yapılacak iş mi bu ?
  10. Herhalde bu iş olmayacak.
  11. Gelen paketi eminim  yırtmıştır.
  12. İşe geç kaldı ama hiç te acele etmiyordu.
  13. Hızlı gitmek kazalara yol açabilir / Süratli gitmek kazalara yol açabilir.
  14. Dikkatli bir göz bu tezin müdafaa ya da savunma işlemine ihtiyaç duymadığını görür.
  15. Çok ukalalık yapmasına karşılık onu çok sevdiler.
  16. Bu sorunun derinliklerine inerek onu çözmeye mahkumuz.
  17. Benim takımım o golü atınca mutluluktan ağzım açık kaldı.
  18. Size has bir yargılama süreci deyil bu beyefendi, herkese özel bir yargılama süreci.
  19. Evet seninle beraber dönmek istiyorum.
  20. Olayları, hadiseleri ve durumları çok abartıyorsunuz.
  21. Yine o zaman de bu kadar sevinmiştik.

CEVAP ANAHTARI

  1. İnsan olarak çok sevimli olabilir ama şu çocuk bunu anlayacak yaşta deyil. (Noktalama işaretlerinin hatalı kullanılması)
  2. Herkese söz söyler herkesin davranışına bir kulp takar, gözünün üzerinde kaş var diye kavga ederdi. (Deyimin yanlış manada kullanılması)
  3. Bu hastalık felce ayrıca Allah korusun ölüme bile yol açarmış dedi doktor.( Cümlede mantık hatasının olması)
  4. O kadar sinirliydi ki burnundan soluyordu. (Deyimin yanlış manada kullanılması)
  5. Senin sözlerine güvenmediğim için bu riski göze alamıyorum. (Deyimin yanlış manada kullanılması)
  6. Mutfaktan yeni çıkmıştı ama bana kahvaltı hazırladı. (Sözcüğün cümlede yanlış yerde kullanılması)
  7. Aradığınız her türlü hırdavat burda bulunur. (Sözcüğün cümlede yanlış yerde kullanılması)
  8. Biz katiyetle bu yoldan dönmeyiz. (Anlam bakımından birbiriyle çelişen ifadelerin aynı cümlede bulunması)
  9. Tam şu vakitte yapılacak iş mi bu ? (Gereksiz kelime kullanılması)
  10. Herhalde bu iş olmayacak. (Gereksiz kelime kullanılması)
  11. Gelen paketi eminim  yırtmıştır. (Anlam bakımından birbiriyle çelişen ifadelerin aynı cümlede bulunması)
  12. İşe geç kaldı ama hiç te acele etmiyordu. (Gereksiz kelime kullanılması)
  13. Hızlı gitmek kazalara yol açabilir. (Gereksiz kelime kullanılması)
  14. Dikkatli bir göz bu tezin savunma işlemine ihtiyaç duymadığını görür. (Gereksiz kelime kullanılması)
  15. Çok ukalalık yapmasına karşın onu çok sevdiler. (Sözcüğün anlamca cümleye uymaması)
  16. Bu sorunun derinliklerine inerek onu çözmek zorundayız. (Sözcüğün anlamca cümleye uymaması)
  17. Benim takımım o golü atınca mutluluktan havalara uçtum. (Deyimin yanlış manada kullanılması)
  18. Size özel  bir yargılama süreci deyil bu beyefendi, herkese “özel” bir yargılama süreci. (Sözcüğün anlamca cümleye uymaması) – Tırnak işaret kinaye manası verir. –
  19. Evet seninle dönmek istiyorum.  (Gereksiz kelime kullanılması)
  20. Olayları ve durumları çok abartıyorsunuz. (Gereksiz kelime kullanılması)
  21. O zaman de bu kadar sevinmiştik.  (Gereksiz kelime kullanılması)


Anlatım Bozuklukları Örnek Cümleler Ve Açıklamaları (Ek Bilgiler)

Anlatım Bozuklukları Örnek Cümleler Ve Açıklamaları anlatım bozuklukları örnek cümleler ve doğruları, anlatım bozuklukları örnekler ve çözümleri, anlatım bozuklukları örnekleri ve cevapları, anlatım bozuklukları örnekleri 100 tane, anlatım bozuklukları örnek cümleler 50 tane, anlama dayalı anlatım bozuklukları örnekler, anlatım bozukluğu çözümlü test soruları, anlatım bozukluğu örnekleri pdf

  • Anlatım bozuklukları konu anlatımı , örnek cümleleri , kavram haritası ve fazlası.  Cümlede gereksiz sözcüğün kullanılması, anlatım bozukluğuna yol açar.
  • Anasayfa » Etiket Arşivi: Anlatım Bozukluğu Örnekleri ve Açıklamaları .   Anlatım bozukluğuyla ilgili sorulara bu nedenle çok yönlü yaklaşılmalıdır.
  • Ana Sayfa / Dil ve Anlatım / Anlatım Bozukluğu / Anlatım Bozukluğu Örnek Cümleler ve Açıklamaları .  Anlatım Bozukluğu ve Nedenleri. Anlatım Bozuklukları 20 Soru.
  • Anlatım Bozuklukları Konu Anlatımı . Eş anlamlı kelimelerin bir arada kullanılması. Anlamı zaten diğer kelimelerde bulunan kelimelerin gereksiz yere kullanılması.
  • İşte bu özelliği göstermeyen cümleler , anlatım   Bu bozuklukları birkaç bölüme ayırarak inceleyebiliriz.  Şimdi bunları tek tek açıklayalım .  cümleleri buna örnek gösterilebilir.
  • ÖRNEK   Bu sebeple cümlede anlatım bozukluğu vardır.  Örneğin , “ve” veya “fakat” bağlacından sonra eğer bir açıklama cümlesi gelirse anlatım bozukluğu meydana gelir.
  • Mesaj Sayısı : 55359 Yaş : 28 Nereden : Bursa İş : Makine Teknikeri Kayıt tarihi : 24/01/08 Rep Puanı : 28 Rep Puanı : 225365. Konu: Anlatım Bozukluklarına Örnek Cümleler ve
  • Bu tür anlatım bozuklukları dilbilgisiyle ilgilidir.  · "Çalışanlara bu durumu açıkla ve onlara bir günlük izin ver."  Anlatım Bozuklukları İle İlgili Örnek Cümleler .
  • Anlatım Bozukluğu Örnekleri . ANLATIM BOZUKLUKLARI ÖRNEKLERİ 1)Gereksiz Sözcük Kullanma: Bir cümlede anlamları aynı olan veya anlamca biri diğerini içeren

Add a Comment

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir