İstanbul Kasidesi Edebi Sanatları

0
51

Türk edebiyatı, dünyanın en zengin ve renkli kültürleriyle bezenmiş ve asırlardır varlığını sürdürmüş bir gelenektir. Bu geleneğin en önemli parçası hiç şüphesiz Kaside’dir. Kaside genellikle devlet büyüklerini övgü veya eleştiri için yazılır. Edebiyatımızın en ünlü kaside şairler; Nefi, Baki, Nedim ve Fuzuli’dir. Kasideler genellikle konusuna göre adlandırılır. İstanbulu anlatan Nedim’in İstanbul Kasidesi divan edebiyatının en ünlü kasiderinden birisidir. Bizde divan edebiyatın bu eşsiz eseri İstanbul Kasidesi’ni inceledik.


Kasidesi, ölçüsü, dil özellikleri, söz sanatları ve günümüz Türkçesine uyarlanmış şekli ile İstanbul Kasidesi..

istanbul

İstanbul Kasidesi

Bu şehr-i Stanbûl ki bî-misl ü bahâdır
Bir sengine yek-pâre Acem mülkü fedadır

Bir gevher-i yek-pâre iki bahr arasında
Hurşîd-i cihân-tâb ile tartılsa sezadır

Altında mı üstünde midir cennet-i âlâ
El-hak bu ne halet bu ne hoş âb u havadır (…)

insaf değildir anı dünyâya değişmek
Gülzarların cennete teşbih hatâdır

Herkes erişir anda muradına anınçün
Dergâhları melce-i erbâb-ı recâdır

Kâlâ-yı maârif satılır sûklarında
Bâzâr-ı hüner, mâden-i Hm ü ulemâdır (…)

Ser-çeşmeleri olmada insana revan-bahş
Germ-âbeleri cana safa cisme şifâdır

Hep halkının etvârı pesendîde vü makbul
Derler ki biraz dilberi bi-mihr ü vefadır(…)

Kühsârları bağlan kasrları hep
Gûyâ ki bütün şevk u tarab zevk u safadır (girizgâh)

İstanbul’un evsâfını mümkin mi beyan hiç
Maksûd heman sadr-ı kerem-kâra senadır (…)

Metin İncelemesi

Biçimi: Nazım
Nazım Biçimi: Kaside
Nazım Birimi : Beyit
Ölçüsü : Aruz.
Mef û lü / me fâ î lü / me fâ î lü / fe û lün
Türü: Lirik Şiir
Konusu: İstanbul kenti, türlü güzellikleriyle anlatılıyor.
Temi: Hayranlık, övgü.

Dil Özellikleri

a) Şiir, Arapça ve Farsça söz ve tamlamalarla yüklüdür, dil ağırdır.
b) Anlatımda söz sanatlarına yer verilmiştir.
c) Söyleyiş yalınlıktan uzak olmakla birlikte, daha önce okuduğumuz kasidelere oranla daha sade bir dil kullanılmıştır.
d) Kimi sözcüklerin başında geçen “bî”, Fars­ça olumsuzluk ekidir.
e)”u,ü”, ve anlamında kullanılmıştır.
f) Kenti daha canlı olarak anlatabilmek için sıfatlara çokça yer vermiştir.

Söz Sanatları

Beyit: 2- İstanbul kenti bir “mücevhere” ben­zetilmiştir. Benzetme, öğelerden sadece kendisine benzetilen mücevhere yer verildiğinden “açık istiare”dir.
Beyit: 3- İstanbul’un suyu ve havası cennetin suyuna ve havasına benzetilmiştir. Şair, bu yüzden cennetin kentin altında mı üstünde mi olduğunu bil­mezlikten geliyor, bu yolla da “tecahül-i arif” sana­tı yapıyor.
Beyit: 4- İstanbul’un bahçeleri “güzellik çi­menliğine; her yanı, tüm köşeleri de feyz ve eğlen­ce dolu “meclis” e benzetiliyor.
Beyit: 7- “Sadr” sözcüğü, “göğüs, yürek; baş­kan, önde gelen; sadrazam” anlamlarına gelir. Sözcük, hem sadrazam hem de baş anlamlarında kullanılarak “tevriye” sanatı yapılmıştır.
Beyit: 8- Sadrazamlık makamı dilek kıblesi olarak, düşünülmüş, söz,mecazi anlamda kullanılmıştır.

Günümüz Türkçesi İle

1) Bu istanbul şehri benzersiz ve paha biçilmez; bir taşına bütün Acem ülkesi fedadır.
2) İki deniz arasında bütün bir cevherdir, cihanı aydınlatan güneşle tartılsa uygundur,
3) Yüce cennet onun altında mı, üstünde midir? Doğrusu bu ne hal, bu ne hoş su ve havadır.
4) Onu dünyaya değişmek doğru değildir; gül bahçelerini cennete benzetmek yanlıştır.
5) Orada herkes dileğine erişir, onun için kapıları ricaların sığınağıdır.
6) Sokaklarında bilgi satılır; hüner pazarıdır, bilim ve bilginler madenidir.
7) Çeşme başları (pınarları, su başları) insana ruh vermektedir, hamamları cana safa, vücuda şifâdır.
8) Bütün halkının davranışları seçkin ve makbuldür, derler ki güzeli biraz vefasızdır.
9) Bağları, bahçeleri, köşkleri hep sanki bütün neşe ve şenlik, zevk ve safadır
10) istanbul’un niteliklerini hiç anlatma olanağı var mı ? Maksat he-men lûtfedici sadrazamı övmektir.

Anahtar Kelimeler
istanbul kasidesi söz sanatları,Nedim istanbul kasidesi ve açıklaması

HENÜZ YORUM YOK

NE DÜŞÜNÜYORSUN?